خدمت بودند و در همه‌جا از تجاوزات روسها جلوگيرى مىكردند . « 1 » تنها سواران اعظم السلطنه كاكاوند كه از هرسين به كرمانشاه حركت كردند بيشتر از چهارصد نفر با تجهيزات كامل بودند . « 2 » مقدمات حمله به روسها و حركت اردو مرحوم حاج ميرزا يحيى دولت‌آبادى در جلد سوم تاريخ معاصر مىنويسد : پرنس رويس وزيرمختار آلمان وارد ملاير شد و از من تقاضاى ملاقات كرد و در ضمن صحبت ، پرسيد نظام السلطنه چگونه آدمى است آيا وطن‌پرست و آزادىخواه و درستكار است يا خير و چون دولت‌آبادى به سكوت برگزار مىكند مىگويد عجبا پس كنت كانيتز چگونه از او تعريف مىكند و به گفته‌هاى او اعتماد كرده و قرارداد با وى بسته است . دولت‌آبادى از ملاير به بروجرد رفته و راجع به ايل بيرانوند كه در سيلاخور سكونت دارند نوشته : « طايفه بيرانوند در تابستان در دامنهء كوهى كه در جنوب شهر بروجرد واقع است سكنى دارند و مردم بروجرد همه وقت از اين طايفه انديشه دارند . زيرا قوت و قدرت كامل در آنها هست و از هرگونه قتل و غارت در موقع لزوم مضايقه ندارند . به اين واسطه ملاكين شهر مجبورند با رؤساى اين طايفه « 3 » و طوايف ديگر از قبيل حسنوند « 4 » و سگوند « 5 » و غيره وصلت و آميزش كنند تا از تجاوزات آنها محفوظ بمانند » . بعد از توضيحاتى راجع به گوارايى و لطافت آب‌وهوا و مناظر بروجرد و شمه‌اى از معايب آن مىنويسد : « در اين سال ( يعنى 1334 ه ق ) كه طايفه بيرانوند بواسطه جنگ مليون با روس و انگليس به خيال شركت نمودن در اين جنگ از رفتن قشلاق صرف‌نظر كرده ، قسمتى از آنها در محل ييلاق خود اقامت نموده‌اند و اگر اسباب رضايت خاطر

--> ( 1 ) . يادداشتهاى حاج عز الممالك اردلان والى لرستان در سال 1312 تا 1314 شمسى . عمارت فرماندارى كل لرستان يادگار اوست . ( 2 ) . كاكاوند از ايلات مهم لرستان . ( 3 ) . رؤساى ايل بيرانوند : على مردان خان ( بعدا كه روسها بروجرد را تصرف كردند اين سركرده را به‌سمت كماندان از طرف خود تعيين كردند و او با زرنگى قابل تمجيدى آنها را خلع سلاح كرد و اكثرشان را هم توسط اشخاص و نوكران خود به نحو مرموزى از ميان برد ) ، شيخ على خان ، غلام على خان ، حسين خان ، صيد عبد الحسين خان ، حسين خان ، محمد على خان ، ميرزا خان ، شير محمد خان از دودمان اسد خانى ، منصور خان و قلى خان از دودمان حيدر خانى و ولى اللّه خان و تقى خان از دودمان على محمد خان . ( 4 ) . مهر على خان امير منظم بزرگترين خوانين حسنوند و بىنهايت مورد علاقه نظام السلطنه بود . ( 5 ) . شير محمد خان و محمد حسين خان و كريم خان از تيره سگوند عالى خان و صادق خان و سرتيپ خان از تيره سگوند رحيم خانى .